صفحه اصلی > آرشیو اخبار 


نسخه چاپي  ارسال به دوست

 

 

 

 

 

 

 

حقوق بشر دوستانه در قیام عاشورا

محور قرار دادن حقوق در زندگی و نیز شناخت حقوق متقابل، از مبانی زندگی و مایه سعادت همگانی است.

 

 

 

تا زمانی که آدمیان به حقوق گوناگون واقف نشوند و رعایت آن حقوق را محور رفتار و مناسبات خود قرار ندهند زندگی بشری از ثبات و تکیه گاهی محکم برخوردار نخواهد شد. رعایت حقوق تنها مختص به دوران صلح و آرامش نیست. حقوق جنگ نیز از قدیمیترین حقوق شناخته شده بشری است که قدمت بسیاری دارد و حتی در دوران جاهلیت و پس از آن در زمان ظهور اسلام نیز برای آن قواعد بسیاری تدوین شده و مورد احترام و رعایت جوامع آن زمان بوده است.

در هنگام  قیام امام حسین (ع) نیز اعراب مسلمان به حقوق جنگ وقوف داشتند. اما در واقعه عاشورا چنان  غبار خصومت و جهالت بر چشم سپاه یزید فرو رفته بود که به بدترین شکل ممکن، حقوق جنگ را نقض کردند. به گونهای که بازتاب جنایات این فاجعه پس از سال­ها زنده مانده است، اما طرف دیگر مخاصمه، به عالی­ترین شکل؛ حقوق جنگ را رعایت کرده است، که در ادامه به ذکر نمونه­هایی از آن می پردازیم.


مصادیق رعایت حقوق جنگ از سوی امام حسین (ع)


1-رفتار امام با یاران طوری بود که ایشان هیچ یک از یاران خود را در تنگنا یا معذوریت برای ماندن در کنار خود قرار ندادند یعنی امام هیچ اصراری به همراهی آن‌ها نداشتهاند، بلکه حتی در شب عاشورا به اصحابشان فرمودند این دشمن با من کار دارد. هرکس که نمیخواهد بماند، میتواند جانش را بردارد و از اینجا برود. در واقع امام با این سخن بیعت خود را از آنها برداشتند و راه را برایشان بازگذاشتند.

2-در برخورد امام حسین (ع) با سپاهیان دشمن نیز حقوق بشر دوستانه در جنگ، به تمامی رعایت شد . به عنوان مثال میتوان به رفتار آن حضرت با سپاهیان حر اشاره کرد که نشانگر روح والای آن حضرت است. امام بعد از گذراندن راه طولانی با سپاه حر مواجه شدند که بسیار تشنه بود. گرمای هوا و کمبود آب در آن منطقه هرکس را به اندیشه حفظ آب میانداخت. برخی از یاران امام پیشنهاد دادند که این بهترین زمان برای جنگ با آن‌هاست تا آن‌ها را از سر راه برداریم.

امام حسین (ع) نه تنها پیشنهاد یاران خود را نپذیرفتند بلکه دستور دادند سپاهیان تشنه حر را سیراب کنند و حتی فرمودند که چهارپایان آنها را نیز سیراب کنید. آنچه که این زیبایی حرکت امام را برجسته میکند، آن است که امام حسین (ع) حتی به دست خود به سپاهیان حر آب دادند.

3-دیگر نکات مهمی که در رفتار امام حسین (ع) تلاش ایشان برای نجات دشمن است. به طوری که امام در طول قیام سعی میکردند افراد از جهالت و گرفتار شدن در دوزخ و عذاب نجات یابند. بنابراین آن حضرت در آخرین سخنان خود به دشمن فرمودند اگر شما دین ندارید لااقل آزاده باشید. یعنی در این لحظات نیز سعی میکردند که آنها را از گمراهی نجات بدهند.


نقض حقوق جنگ در سپاه یزید


اما در مقابل سپاه دشمن یکی از فجیح­ترین حادثه تاریخ را به وجود می­آورد که حتی با رسوم اعراب جاهلی نیز ذهمخوانی نداشت.


1) جنگ در ماه حرام

یکی از قوانینی که در قبایل عرب وجود داشت و  پس از اسلام نیز به رعایت آن تاکید شده است، منع جنگ و خونریزی در ماه­های حرام است. اما یزید حداقل در دو مرحله این سنت را زیر پا گذاشت.

 

اول) زمانی بود که امام حسین(ع) بیعت با یزید را نپذیرفت و به سوی مکه رفت. با نزدیک شدن ایام حج یزید و عمالش در صدد برآمدند از امنیت حرم و ماه­های حرام سوء استفاده کرده و امام را ترور کنند. زمانی که امام از این موضوع آگاه می­شود به علت حرمت گذاشتن به حرم الهی و ماه حرام از مکه خارج می­شود.

 

دوم: زمانی که امام توسط ابن زیاد و عمربن سعد محاصره شدند و تلاش امام در جهت ممانعت از وقوع جنگ در ماه حرام در قلب آن از خدا بی­خبران موثر نیفتاد .


2) عهد شکنی

وفای به عهد و پیمان یکی از فرایض و از جمله آداب معاشرت و حسن سلوک با مردم به شمار می رود که در قرآن مجید و روایات اسلامی به این امر، فوق العاده اهمیت داده شده است. از نقاط ضعف کوفیان نیز بی وفایی بود چه بیعتی که با مسلم­بن­عقیل کردند و قول یاری دادند و تنهایش گذاشتند چه نامه­هایی که به امام حسین (ع) نوشته و وعده نصرت و یاری دادند ولی در وقت لازم نه تنها به یاری امام برنخاستند بلکه در صف دشمنان او قرار گرفتند و آن نامه­ها و عهدها و امضاهای خود را زیر پاگذاشتند.

امام در روز عاشورا نیز در خطابه­ای پرشور و انتقادآمیز از بیعت و بیعت شکنی از عهد و بی وفایی آنان یاد می‌کند و بر آن همه سست رایی و نامردی و زیر پا نهادن تعهدات، ملامتشان می کند.


3) قطع آب

حقوق بین­الملل بشردوستانه تعهدات الزام­آوری در زمینه حق آب و غذا در زمان مخاصمات مسلحانه بین­المللی و شرایط اشغال ایجاد کرده و تا آن حدی پیش رفته که استفاده از سلاح گرسنگی و تشنگی در این منازعات را به منزله جنایات جنگی، جنایات نسل کشی و جنایات علیه بشریت قلمداد کرده است. در حادثه کربلا نیز این جنایات به روشنی دیده می­شود. عبیدالله بن زیاد طی نامه ای از حر می خواهد که امام حسین(ع)را در سرزمینی بدون پناهگاه و آب و آبادی فرود آورد و همین که امام حسین(ع) در سرزمین کربلا فرود آمد و مستقر گردید عمر بن سعد از سوی عبیدالله بن زیاد ماموریت یافت که بین امام حسین(ع) و آب حایل گردد. ابو­حنیفه دینوری در این باره می نویسد: "ابن زیاد به عمر بن سعد نوشت که از حسین(ع) و یاران او آب را باز گیرد و نباید یک جرعه آب بنوشد". آنان از روز هفتم تا دهم محرم یعنی پایان جنگ با جدیت تمام از شریعه فرات حفاظت می نمودند که مبادا امام حسین(ع) و یارانش از آن آب بردارند.


4) حملهبه امام حسین(ع) در وقت نماز

یکی از ظلم و ستم‌ها در روز عاشورا که علاوه بر تخلف از قوانین جنگی، نقض آشکار دستورات دین اسلام بوده؛ حمله به امام حسین(ع) و یارانش در وقت نماز است. آن گاه حضرت به یاران فرمود: به کوفیان بگوئید دست از جنگ بردارند تا نماز بخوانیم کوفیان مخالفت کردند، حضرت اباعبدالله علیهالسلام خود اذان گفت وقتی اذان تمام شد خطاب به عمر سعد فرمود: "وای بر تو ای پسر سعد! آیا احکام اسلام را از یاد بردی؟ آیا جنگ را متوقّف نمی‌کنی تا ما نماز خود را و شما نماز خود را بخوانید و سپس به پیکار برگردیم؟"

 

5) کشتن کودکان و بانوان

وجود مخاصمات مسلحانه در جوامع بشری، کودکان و زنان را که آسیب پذیرتر از دیگران هستند، تحت تاثیر قرار می‌دهد. یکی از جلوه­های باشکوه حرکت کاروان امام حسین علیه السلام، حضور کودکان همراه امام حسین علیه السلام و خاندان مکرم ایشان است. در حادثه عاشورا یکی از نمونه­های شقاوت انسانی را می­توان در کشتن کودکان و زنان تبیین کرد که ازجمله آن شهادت کودکانی چون علی اصغر(ع) و حضرت رقیه(س) و نوجوانانی مانند عبداللهبن‌الحسن(ع)، قاسم­بن­الحسن(ع) و عون­بن­عبدالله و مادر وهب است.

 

6) نسل­کشی

جنایت نسل کشی از مهمترین و شنیع ترین جرائم بین المللی است که با توجه به سابقه تاریخی آن تاثیر عمیقی در وجدان بشری ایجاد کرده است. جنایت نسل کشی از جرائم مهم بین المللی است که تاریخ بر پیشانی ستمگران خود وانشانده است و علیرغم اینکه این جنایت به­عنوان فجیع ترین جنایت در عرصه بین المللی شناخته شده است، اما جهانیان به دفعات شاهد رخ دادن آن بوده و هستند. اما همانطور که در واقعه کربلا گذشت؛ دشمنان سعی کردند با شیوه­های متفاوتی چون قتل، ایراد صدمات روحی و جسمی و قرار دادن بازماندگان لشکر امام حسین (ع) در شرایط نامناسب دست به کشتار جمعی و از بین بردن خاندان رسول­الله بزنند که در این کار ناموفق بودند.

 

7) تاراج اموال و به آتش کشیدن خیمه­ها

با بروز جنگ در راه زندگی غیرنظامیان وقفه و مشکلات اجتناب ناپذیری ایجاد می‌شود، اما دولت­های متخاصم مکلف‌اند تلاش کنند تا تاثیر سوء درگیری­های نظامی برای غیرنظامیان به حداقل ممکن برسد. با این حال می­بینیم عصر عاشورا لشکر یزید بعد از اینکه امام حسین (ع) را به شهادت رساند به دستور فرماندهان خود دست به غارت و آتش زدن خیمهها و آزار و اذیت خاندان نبوت زدند آن نامردمان به سوی خیمههای حرم امام حسین (ع) روی آوردند و اثاث و البسه و شتران را به یغما بردند و گاه بانویی از آن اهلبیت پاک با آن بیشرمان بر سر جامهای در کشمکش بود و عاقبت آن لئیمان جامه را از او میربودند.

 

آتش زدن خیمه هایى که زنان و کودکان خردسال در آن بودند نشان مى دهد که هدف نهایى دشمن این بود که حتى نسل و ذریه پاک رسول خدا(ص) را ریشه کن کنند این صحنه ها نشان از بى رحمى و سنگدلى دشمنان و اوج مظلومیت خاندان اهل بیت(ع) دارد.

 

8) بی حرمتی به شهدا ولگدمال کردن بدن مبارک امام حسین (ع )و یارانش با سم اسبان

احترام و بزرگداشت نسبت به افرادی که در طول جنگ جان خود را از دست داده­اند در سرتاسر دنیا وجود دارد.  این قاعده در کنوانسیون الحاقی، تحت عنوان کلی احترام به اجساد درج شده که مفهوم آن جلوگیری از غارت بقایای اجساد قربانیان است. جنایاتی که در کربلا صورت گرفته بی حرمتی به شهدا است. آنان علاوه بر مثله کردن اجساد و بریدن سرها، اجساد آنان را نیز با سم اسبان لگدکوب کردند. سپس کشتههای خودشان را پیدا کرده و دفن نمودند، اما بدن بی سر و زیر پای اسبان لگدکوب شده امام حسین (ع) و یارانش تا روز دوازدهم محرم عریان در بیابان کربلا بود تا اینکه توسط قبیله بنیاسد دفن شدند.

 

9) آزار اسیران

یکی از مسائلی که در اغلب جنگ‌ها رخ می­دهد، به اسارت در آوردن نیروهای طرف مقابل است. حقوق بشردوستانه به عنوان شاخه­ای از حقوق بین­الملل معاصر اسلامی از دیرباز به بحث رفتار با اسرا پرداخته است.  اصولا اسیر گرفتن مسلمان بویژه اسیر کردن زنان مسلمان طبق قوانین اسلام جایز نیست و این کار یزید نقض قوانین اسلام بود. تعداد اسرای کربلا مختلف نقل شده، اما گویا 8 مرد و 17 زن بوده اند.

 در میان اسراء امام سجاد(ع) ، امام باقر(ع) ، حضرت زینب(س) و 5 دختر دیگر امیرمؤمنان(علیه السلام) و ... حضور داشتند. بنابر نقل تاریخ دست‌های امام سجاد را با زنجیر به گردن ایشان بسته بودند و از آن خون جاری بوده است. سخت‌ترین مرحله برای کاروان اسراء گویا شام بوده است. در شام شهر را آذین بستند و اهل بیت(ع) را از کوچه‌ها و بازار عبور دادند و مردم در حالیکه آنان با زنجیر، غل و طناب بسته بودند شادی می کردند بعد از تمام شدن مجلس شادی که در کاخ یزید صورت گرفت، اهل بیت را سه روز در خرابه ای بی سقف جا دادند که به خرابة شام معروف شد.

در مجالس عزاداری حسین گفته می شود که حسین برای حفظ شرف و ناموس مردم و بزرگی مقام و مربته اسلام، از جان و مال و فرزند گذشت و زیر بار استعمار و ماجراجویی یزید نرفت. پس بیایید ما هم شیوه او را سرمشق قرار دهیم و از زیردستی استعمارگران خلاصی یابیم و مرگ باعزت را بر زندگی باذلت ترجیح دهیم.

 


*تلخیص و باز تدوین از محبوب پناهی عضو موظف هیات مدیره و معاون فنی و برنامه ریزی صندوق ضمانت سرمایه گذاری صنایع کوچک

 

 

 

 

چهارشنبه ٥ شهريور ١٣٩٩

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر: